Struinen door de een-na-oudste stad van Holland

Zuiderwaterlinieroute De Zuiderwaterlinie | Vandaag deel 9: een wandeling door het historische stadje Geertruidenberg.

De toren van de Geertruidskerk torent hoog boven de historische Markt van Geertruidenberg uit. © Rijan van Leest

ZuiderwaterlinierouteDe Zuiderwaterlinie | voert van Bergen op Zoom in het westen van Brabant naar Grave in het oosten van de provincie. In deze serie gaan we te voet en per fiets langs de Brabantse vestingplaatsen. Vandaag deel 9: een wandeling door het historische stadje Geertruidenberg. In het compacte centrum kijkt de bezoeker zijn ogen uit. En struinend over het bolwerk komt de geschiedenis tot leven.

Geertruidenberg kreeg in 1213 stadsrechten en is lang beschouwd als de oudste stad van Holland. Een opvallende titel, omdat het stadje in Noord-Brabant ligt. Dat is echter pas sinds 1814 het geval, toen Napoleon een andere indeling voor Nederland maakte. Inmiddels is Geertruidenberg de eretitel kwijtgeraakt aan Dordrecht, dat volgens nieuw bewijs al eind twaalfde eeuw een stad was. Geertruidenberg werd in 1319 versterkt tot vestingstad en Willem van Oranje gaf in 1573 opdracht om de middeleeuwse stadsmuren te vervangen door een gebastioneerd stelsel.

Museum
Museum De Roos aan de Markt geeft een mooi beeld van de geschiedenis van Geertruidenberg, Raamsdonk en Raamsdonksveer. Er wordt onder meer het verhaal verteld van luitenant-admiraal Zoutman die in 1781 in de Slag bij de Doggersbank tegen de Engelsen vocht.

De Markt lijkt ons een mooie plek als uitvalsbasis voor onze verkenning. Het ruime plein biedt ons zicht op twee torens. Aan de rand van de Markt prijkt de toren van de Geertruidskerk. Als we de andere kant op kijken domineert de koeltoren van de Amercentrale het uitzicht.

In een van de oudste panden van het stadje is Museum De Roos gevestigd. Het pand werd in de zestiende en zeventiende eeuw voorzien van een trapgevel en deed dienst als herberg. Er verbleven prominente figuren uit de vaderlandse geschiedenis, zoals Frederik Hendrik in 1625 en Alexander ‘Parma’ Farnese, Spaans veldheer en landvoogd van de Nederlanden (1578-1592). Op weg naar de Geertruidskerk treffen we op de hoek Markt-Elfhuizen de synagoge uit 1874. Het pand ziet er aan de buitenzijde nog prachtig uit, maar is niet meer in gebruik als joods gebedshuis.

Het standbeeld van Sint Gertrudis, naamgeefster van de stad, voor de ingang van de kerk verrast ons. Gertrudis van Nijvel is verbeeld met een aantal muizen aan haar voeten. De muizen symboliseren de ziel van overledenen. Veel mensen geloofden namelijk dat de ziel de eerste nacht bij Gertrudis verbleef, de tweede nacht bij de engelen en de derde nacht vertrokken ze naar de uiteindelijke bestemming.

Het standbeeld van Sint Gertrudis. © Rijan van Leest

Op de plaats van de kerk stond in de elfde eeuw al een aan Gertrudis van Nijvel gewijde romaan-se kerk uit tufsteen. Door de eeuwen heen werd de kerk steeds verder uitgebreid en vaak ook hersteld. De Geertruidskerk was vanaf 1593 een protestants gebedshuis. Bij de inname in 1593 door prins Maurits werd de toren gedeeltelijk verwoest en ook de latere belegeringen door de Fransen deden de kerk geen goed. Pas in 1768 werd de toren definitief hersteld. Deze toren van de Geertruidskerk is eigenlijk geen kerktoren. Het is niet zozeer gebouwd om gelovigen te laten weten dat het tijd is om te komen bidden, maar als uitkijktoren om de vijandelijke troepen in de gaten te houden.

De vismarkthal is goed bewaard gebleven. © Rijan van Leest

In de Vismarktstraat is de vishal uit 1772 goed bewaard gebleven. De Vismarktstraat gaat over in de Havendijkstraat. Net voor de kruising met de Gasthuisstraat vinden we aan de linkerkant een deur die toegang geeft tot de tuin van het Oude Mannen- en Vrouwenhuis. We verlaten de tuin aan de andere zijde en komen uit in de Waterpoortstraat. Die gaat over in de Haven, maar veel water is er niet meer te zien. Via een hofje wandelen we naar het Staatenbolwerk, waar nog altijd het kruithuis uit 1836 staat.

Het kruithuis te midden van het Staatenbolwerk. © Rijan van Leest

Via Fort St. Gertrudis dat bestaat uit onder meer een wapenarsenaal, cachot en garnizoensbakkerij komen we weer op de Markt uit. Die laten we letterlijk links liggen en wandelen via de Venestraat richting de koeltoren. Net voor de grens van de vesting gaan we linksaf de Kloosterstraat in. Het is er heerlijk wandelen over het uitgestrekte Commandeursbolwerk en we besluiten met een discussie over de esthetische waarde van de koeltoren op de achtergrond van dit historische decor.

Zicht op de koeltoren vanuit Geertruidenberg met rechts het Commandeursbolwerk. © Rijan van Leest
De verschillende woningen aan de Markt van Geertruidenberg, met vooraan restaurant het Weeshuys. © Rijan van Leest

Bron: BN De Stem – Rijan van Leest 02-11-18

 

 

 

Geef een reactie (e-mailadres en naam verplicht)

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s