Vergoeding bij kennelijk onredelijk ontslag

Het Nederlands ontslagstelsel blinkt niet uit in eenvoud. Naast de procedure bij de kantonrechter is er de procedure via – tegenwoordig – de juridische afdeling van de UWV. Deze procedure kan soms uitmonden in een aanvullende schadevergoedingsprocedure. Over de bepaling van de hoogte van de daarmee gepaard gaande vergoedingen heeft arbeidsrechtelijk Nederland jarenlang in onzekerheid verkeerd. Onlangs hebben maar liefst drie Gerechtshoven klaarheid geschonken met de zogenoemde XYZ-formule.

De werkgever die kiest voor de route via de UWV dient een ontslagaanvraag in en zegt – na verkregen toestemming – de arbeidsovereenkomst op. Daarbij dient hij de wettelijke opzegtermijn in acht te nemen. Ondanks de beëindiging na voorafgaande toetsing door de UWV staat het de werknemer dan vrij om naar de kantonrechter te stappen voor een schadevergoeding in verband met het ontslag. Vaak is zo’n claim gebaseerd op het ontbreken van een vergoeding bij einde van het dienstverband. Verschillende rechters gingen altijd zeer verschillend om met dergelijke verzoeken om een vergoeding wegens kennelijk onredelijke ontslag. In recente uitspraken van de Gerechtshoven te Amsterdam, ’s-Hertogenbosch en Leeuwarden is nu een einde gemaakt aan de tombola die voorheen de toon zette als het ging om deze vergoedingen.

De hoogte van de schadevergoeding die de rechter vaststelt, wordt in het vervolg bepaald aan de hand van de volgende formule: X (aantal ‘gewogen’ dienstjaren) x Y (laatstverdiende maandsalaris) x Z (correctiefactor). In de Z-factor worden alle omstandigheden van het geval gewogen, zoals de aard van het dienstverband, de beschikbaarheid van ander (passend) werk, de financiële gevolgen van het ontslag voor de werknemer en (door de werkgever) getroffen voorzieningen en financiële compensatie. Het uitgangspunt is dat factor Z in beginsel niet hoger is dan 0,5. In bijzondere gevallen kan dat anders zijn. Van belang is dat de XYZ-formule in principe altijd leidt tot een lager bedrag van de Kantonrechtersformule simpelweg omdat hier de correctiefactor 1 bedraagt en tot 5 kan oplopen.

De XYZ-formule komt als reactie op kritiek vanuit de rechtspraktijk. Juristen konden hun cliënten moeilijk adviseren over de kennelijk onredelijk ontslagprocedure omdat er geen eenduidige richtlijn was voor het bepalen van de hoogte van de ontslagvergoeding. De duidelijkheid die hiermee wordt geschapen zal belangrijke gevolgen voor de praktijk hebben omdat het voor werkgevers nu aantrekkelijker wordt te kiezen voor de route van opzegging van de vergoeding. De maximale hoogte van de vergoeding staat immers op voorhand vast en deze zal doorgaans lager zijn dan de aloude Kantonrechtersformule.